Hyderabad Metro : ప్రభుత్వ పరమైన హైదరాబాద్ మెట్రో...పూర్తిగా తప్పుకున్న ఎల్‌అండ్‌టీ

Hyderabad Metro :హైదరాబాద్ మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టులో ఒక కీలక అధ్యాయం ముగిసింది. దశాబ్దన్నర కాలంగా ప్రైవేటు భాగస్వామిగా ఉన్న ఎల్‌అండ్‌టీ (L&T) సంస్థ నుంచి మొదటి దశ మెట్రో ప్రాజెక్టును తెలంగాణ ప్రభుత్వం పూర్తిగా తన స్వాధీనంలోకి తీసుకుంది. ఈ మేరకు సచివాలయంలో జరిగిన సమావేశంలో రూ. 1,461.47 కోట్లతో వంద శాతం ఈక్విటీని కొనుగోలు చేస్తూ హైదరాబాద్ మెట్రో రైల్ లిమిటెడ్ (HMRL), ఎల్‌అండ్‌టీ ప్రతినిధులు ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. దీంతో ఇకపై హైదరాబాద్ మెట్రో పూర్తిస్థాయిలో ప్రభుత్వపరమైంది.

ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, 2026 ఏప్రిల్ 30 నాటికి ఎల్‌అండ్‌టీ మెట్రో రైలుపై ఉన్న రూ. 13,538.53 కోట్ల భారీ రుణాన్ని తెలంగాణ ప్రభుత్వ హామీతో రీఫైనాన్స్ చేయనున్నారు. ఈ చారిత్రాత్మక లావాదేవీకి ఐడీబీఐ (IDBI) క్యాపిటల్ ట్రాన్సాక్షన్ అడ్వైజర్‌గా వ్యవహరించింది. ఈ ప్రక్రియకు ముందు ఎల్‌అండ్‌టీ చైర్మన్ ఎస్.ఎన్. సుబ్రహ్మణ్యన్ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డిని కలిసి చర్చలు జరిపారు. జూన్ 30 కల్లా పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

హైదరాబాద్ మెట్రో ప్రయాణం 2010లో గ్లోబల్ టెండర్ల ద్వారా ప్రారంభమైంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు భాగస్వామ్య (PPP) ప్రాజెక్టుగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. మొదట 71 కిలోమీటర్ల మేర రూ. 12,132 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో ప్రారంభమైన ఈ ప్రాజెక్టు, అనేక సవాళ్లను అధిగమిస్తూ 2017లో ప్రయాణికులకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఎలైన్‌మెంట్ వివాదాలు, కరోనా కష్టాలు మరియు ఆర్థిక ఒడిదుడుకుల వల్ల ప్రాజెక్టు వ్యయం పెరగడమే కాకుండా సంస్థకు నష్టాలు కూడా తప్పలేదు.

ఒప్పందం ప్రకారం ఎల్‌అండ్‌టీకి 2072 వరకు గడువు ఉన్నప్పటికీ, ఆర్థిక ఒత్తిడి, వ్యూహాత్మక మార్పుల దృష్ట్యా సంస్థ తప్పుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. మొదటి, రెండో దశలు వేర్వేరు యాజమాన్యాల కింద ఉంటే నిర్వహణలో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయని భావించి ప్రభుత్వం కూడా సానుకూలంగా స్పందించింది. ప్రస్తుతం రోజుకు సగటున 4.50 లక్షల మంది ప్రయాణికులు మెట్రోలో ప్రయాణిస్తున్నారు. ఇప్పటివరకు మొత్తం 86 కోట్ల ప్రయాణాలు నమోదు కావడం విశేషం.

మెట్రో పూర్తిస్థాయిలో ప్రభుత్వం ఆధీనంలోకి రావడం వల్ల రాబోయే రెండో దశ నెట్‌వర్క్ విస్తరణ మరింత వేగవంతం కానుంది. ప్రణాళికా రచన, అమలు, సేవల పరంగా ఒకే గొడుగు కింద నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వల్ల ప్రయాణికులకు మరింత మెరుగైన సౌకర్యాలు అందుతాయని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. త్వరలోనే నగరవ్యాప్తంగా సమగ్రమైన మరియు ప్రయాణికులకు అనుకూలమైన మెట్రో రవాణా వ్యవస్థను రూపొందించడమే లక్ష్యంగా సర్కారు అడుగులు వేస్తోంది.

హైదరాబాద్ మెట్రో మొదటి దశ ప్రభుత్వ స్వాధీనం..దాని భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు

1. స్వాధీనం వెనుక ఉన్న ఆర్థిక సమీకరణాలు

ఎల్‌అండ్‌టీ (L&T) ఈ ప్రాజెక్ట్ నుండి వైదొలగడానికి ప్రధాన కారణం రుణ భారం. మెట్రో ప్రాజెక్టుపై ఉన్న సుమారు రూ. 13,000 కోట్ల అప్పుపై వడ్డీ రేట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం హామీ ఉండటం వల్ల, ఈ అప్పును తక్కువ వడ్డీ రేటుకు రీఫైనాన్స్ (Refinance) చేసే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల ఏటా వందల కోట్ల రూపాయల వడ్డీ ఆదా అవుతుంది.

2. రెండో దశ (Phase 2) విస్తరణకు మార్గం సుగమం

మెట్రో మొదటి దశ ఇప్పుడు పూర్తిగా ప్రభుత్వానిదే కాబట్టి, రెండో దశ విస్తరణలో ఎలాంటి సాంకేతిక లేదా యాజమాన్య పరమైన అడ్డంకులు ఉండవు. రెండో దశలో భాగంగా ప్రభుత్వం సుమారు 116 కిలోమీటర్ల మేర కొత్త మార్గాలను ప్రతిపాదించింది.

కారిడార్ 4: నాగోల్ నుండి శంషాబాద్ ఎయిర్‌పోర్ట్ వరకు (36.8 కి.మీ).
కారిడార్ 5: రాయదుర్గం నుండి కోకాపేట మీదుగా నార్సింగి వరకు.
కారిడార్ 6: ఎంజీబీఎస్ (MGBS) నుండి ఫలక్‌నుమా మీదుగా చంద్రాయణగుట్ట వరకు (పాతబస్తీ మెట్రో).

3. ప్రయాణికులకు కలిగే ప్రయోజనాలు

ప్రభుత్వ నిర్వహణలోకి రావడం వల్ల భవిష్యత్తులో ఈ క్రింది మార్పులు వచ్చే అవకాశం ఉంది:
ఛార్జీల నియంత్రణ: ప్రైవేటు సంస్థల లాభార్జన కంటే ప్రజా సేవకే ప్రాధాన్యత ఇచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.
కనెక్టివిటీ: మెట్రో స్టేషన్ల నుండి బస్సు సర్వీసులు (Feeder Buses) మరియు ఇతర రవాణా మార్గాలతో మెరుగైన అనుసంధానం.
టికెటింగ్ వ్యవస్థ: ఆర్టీసీ బస్సులు,మెట్రోకు కలిపి ఒకే 'కామన్ మొబిలిటీ కార్డ్' తెచ్చే ప్రక్రియ వేగవంతం కావచ్చు.

4. పాతబస్తీ మెట్రో అప్‌డేట్

చాలా కాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న ఎంజీబీఎస్ - ఫలక్‌నుమా (కారిడార్-2) పనులకు ఈ మార్పు ఊతం ఇవ్వనుంది. గతంలో భూసేకరణ, ఎలైన్‌మెంట్ సమస్యల వల్ల ఎల్‌అండ్‌టీ దీనిపై ఆసక్తి చూపలేదు. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం నేరుగా పర్యవేక్షిస్తుండటంతో ఈ పనులు త్వరలోనే ఒక కొలిక్కి వచ్చే అవకాశం ఉంది.

5. నిర్వహణ బాధ్యతలు (O&M)

యాజమాన్యం ప్రభుత్వానిదైనప్పటికీ, రోజువారీ ఆపరేషన్స్,మెయింటెనెన్స్ (Operation & Maintenance) కోసం ప్రభుత్వం మళ్లీ ఒక నిపుణులైన సంస్థకు టెండర్ ఇచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల సాంకేతిక నైపుణ్యం దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది.

ముఖ్యమైన గణాంకాలు...

మొత్తం స్టేషన్లు: 57
ప్రస్తుత మార్గం: 69.2 కి.మీ.
రోజువారీ ప్రయాణికులు: 4.5 లక్షల నుండి 5 లక్షల వరకు.
అత్యధిక రద్దీ గల స్టేషన్లు: అమీర్‌పేట, రాయదుర్గం, ఎల్‌బీ నగర్.

ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్టును స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా హైదరాబాద్‌ను అంతర్జాతీయ స్థాయి మెట్రో నగరంగా తీర్చిదిద్దాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.  

హైదరాబాద్ మెట్రో రెండో దశ

తెలంగాణ ప్రభుత్వం హైదరాబాద్ మెట్రో రెండో దశ (Phase 2) విస్తరణకు సంబంధించి భారీ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసింది. సుమారు 116.2 కిలోమీటర్ల పొడవున 6 కొత్త కారిడార్లను నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. ఈ విస్తరణ ద్వారా నగరం నలుమూలల నుంచి విమానాశ్రయానికి,  ప్రధాన ఐటీ కారిడార్లకు మెరుగైన రవాణా సౌకర్యం కలుగుతుంది.

రెండో దశలోని కారిడార్ల వివరాలు  

1. కారిడార్ 4: నాగోల్ - శంషాబాద్ ఎయిర్‌పోర్ట్ (36.8 కి.మీ)

ఇది రెండో దశలో అత్యంత కీలకమైన, పొడవైన మార్గం.

మార్గం: నాగోల్ - ఎల్‌బీ నగర్ - మైలార్‌దేవ్‌పల్లి - గగన్‌పహాడ్ - ఎయిర్‌పోర్ట్.

ప్రయోజనం: తూర్పు హైదరాబాద్ (ఎల్‌బీ నగర్ వైపు) ప్రజలకు ఎయిర్‌పోర్ట్‌కు నేరుగా కనెక్టివిటీ లభిస్తుంది.

2. కారిడార్ 5: రాయదుర్గం - కోకాపేట (11.6 కి.మీ)

ఐటీ కారిడార్‌లో పెరుగుతున్న ట్రాఫిక్ దృష్ట్యా ఈ మార్గాన్ని ప్రతిపాదించారు.

మార్గం: రాయదుర్గం - బయోడైవర్సిటీ జంక్షన్ - నానక్‌రామ్‌గూడ - ఫైనాన్షియల్ డిస్ట్రిక్ట్ - కోకాపేట (నియోపోలిస్).

ప్రయోజనం: ఐటీ ఉద్యోగులకు మరియు గచ్చిబౌలి ప్రాంతవాసులకు ఇది ఎంతో ఉపయోగకరం.

3. కారిడార్ 6: ఎంజీబీఎస్ - చంద్రాయణగుట్ట (7.5 కి.మీ)

దీనిని 'పాతబస్తీ మెట్రో' అని కూడా పిలుస్తారు. మొదటి దశలో పెండింగ్‌లో ఉన్న మార్గాన్ని ఇది పూర్తి చేస్తుంది.

మార్గం: ఎంజీబీఎస్ (MGBS) - దారుల్షిఫా - పురానీ హవేలీ - ఇతేబార్ చౌక్ - అలియాబాద్ - ఫలక్‌నుమా - చంద్రాయణగుట్ట.

ప్రయోజనం: పాతబస్తీ ప్రజలకు మెట్రో సౌకర్యం అందుబాటులోకి వస్తుంది.

4. కారిడార్ 7: మైలార్‌దేవ్‌పల్లి - హైకోర్టు (4 కి.మీ)

ఎయిర్‌పోర్ట్ మెట్రో మార్గం నుండి విడిపోయి, అగ్రికల్చర్ యూనివర్సిటీ మీదుగా కొత్త హైకోర్టు వరకు ఈ మార్గం ఉంటుంది.

మార్గం: మైలార్‌దేవ్‌పల్లి - అగ్రికల్చర్ యూనివర్సిటీ - రాజేంద్రనగర్ (కొత్త హైకోర్టు ప్రాంగణం).

5. కారిడార్ 8: మియాపూర్ - పటాన్‌చెరు (13.4 కి.మీ)

నగర పశ్చిమ భాగంలోని పారిశ్రామిక ప్రాంతాలను అనుసంధానించే మార్గం.

మార్గం: మియాపూర్ - దీప్తిశ్రీ నగర్ - మదీనగూడ - శేరిలింగంపల్లి - బీహెచ్‌ఈఎల్ (BHEL) - పటాన్‌చెరు.

6. కారిడార్ 9: ఎల్‌బీ నగర్ - హయత్‌నగర్ (7.1 కి.మీ)

విజయవాడ జాతీయ రహదారి (NH-65) వెంట ఈ విస్తరణ జరుగుతుంది.

మార్గం: ఎల్‌బీ నగర్ - చింతలకుంట - వనస్థలిపురం - ఆటోనగర్ - హయత్‌నగర్.

రెండో దశ ప్రత్యేకతలు:

చంద్రాయణగుట్ట ఇంటర్ఛేంజ్: పాతబస్తీ నుండి వచ్చే కారిడార్ 6 , నాగోల్ నుండి వచ్చే కారిడార్ 4 చంద్రాయణగుట్ట వద్ద కలుస్తాయి. ఇది భవిష్యత్తులో ప్రధాన జంక్షన్‌గా మారుతుంది.

నిధులు: ఈ ప్రాజెక్టు కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సుమారు రూ. 24,269 కోట్లు ఖర్చవుతుందని అంచనా వేసింది. ఇందులో కేంద్ర ప్రభుత్వ వాటా (సుమారు 15-18%) కోసం కూడా ప్రతిపాదనలు పంపారు.

ఫీడర్ సర్వీసులు: ప్రతి స్టేషన్ వద్ద ఆటోలు, బస్సులు, ఈ-స్కూటర్ల పార్కింగ్ కోసం ప్రత్యేక స్థలాలు కేటాయించనున్నారు.

ఈ మార్గాలు పూర్తయితే హైదరాబాద్ మెట్రో మొత్తం నెట్‌వర్క్ సుమారు 185 కిలోమీటర్లకు చేరుకుంటుంది.