US-Iran Peace Deal: అమెరికా-ఇరాన్ శాంతి ఒప్పందం? 14 ఒప్పందాలు ఇవే!

14-Point Draf : పశ్చిమ ఆసియాలో గత మూడున్నర నెలలుగా (107 రోజుల పాటు) కొనసాగుతున్న భీకర యుద్ధ వాతావరణానికి, తీవ్ర ఉద్రిక్తతలకు ముగింపు పలుకుతూ అమెరికా, ఇరాన్ దేశాలు ఒక ప్రాథమిక శాంతి ఒప్పందానికి (Preliminary Peace Agreement) వచ్చాయి. ఈ చారిత్రాత్మక డీల్‌తో ప్రపంచవ్యాప్తంగా దీనిపై తీవ్ర ఆసక్తి నెలకొంది. ఈ క్రమంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ మెత్తబడ్డారా? లేక ఇరాన్ ఒక అడుగు వెనక్కి వేసిందా? అనే చర్చలు అంతర్జాతీయంగా ఊపందుకున్నాయి.

మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించిన పాకిస్థాన్ ద్వారా వెల్లడైన ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఒప్పందాన్ని వాషింగ్టన్, టెహ్రాన్ అధికారులు ధృవీకరించారు. జూన్ 19న స్విట్జర్లాండ్‌లో ఇరు దేశాలు ఈ చారిత్రాత్మక ఒప్పందంపై అధికారికంగా సంతకాలు చేయనున్నాయి. ఈ అవగాహన ఒప్పందం (MoU) పూర్తి పాఠం ఇంకా అధికారికంగా విడుదల కానప్పటికీ, ఇరాన్ చర్చల బృందానికి అత్యంత సన్నిహితంగా ఉన్న ఒక కీలక వనరును ఉటంకిస్తూ ఇరాన్‌కు చెందిన 'మెహర్ న్యూస్ ఏజెన్సీ' (Mehr News Agency) ఈ ముసాయిదాలోని 14 సూత్రాల (14-Point Draft) వివరాలను లీక్ చేసింది.

సంక్షోభం నేపథ్యం

గత కొన్ని నెలలుగా ఇరాన్, లెబనాన్ దేశాల్లో వేలాది మంది ప్రాణాలను బలిగొన్న తీవ్ర ఘర్షణల నేపథ్యంలో ఈ ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ యుద్ధ సమయంలో ఇరాన్ వ్యూహాత్మక 'స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్' జలసంధిని పూర్తిగా దిగ్బంధించగా, ప్రతిచర్యగా అమెరికా దళాలు ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలను ముట్టడించాయి. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర ఇంధన సంక్షోభానికి, చమురు ధరల భారీ పెరుగుదలకు దారితీసింది. తాజా ఒప్పందంలో భాగంగా ఈ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంతో పాటు, టెహ్రాన్ అణు కార్యక్రమంపై సరికొత్త చర్చలు ప్రారంభించేందుకు ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి.

 ‘14 సూత్రాల’ ముసాయిదా ఒప్పంద నిబంధనలు ఇవే

తక్షణ కాల్పుల విరమణ: లెబనాన్ సహా ఇరాన్ మిత్రపక్షాలన్నింటిపై (అన్ని యుద్ధ రంగాలలో) తక్షణమే, శాశ్వతంగా యుద్ధాన్ని ముగించాలి.

సార్వభౌమత్వానికి గౌరవం: ఇరాన్ అంతర్గత వ్యవహారాల్లో అమెరికా జోక్యం చేసుకోకూడదని, ఇరాన్ సార్వభౌమాధికారాన్ని గౌరవిస్తామని హామీ ఇవ్వాలి.

నౌకాదళ ముట్టడి తొలగింపు: ఇరాన్ రేవులపై విధించిన అమెరికా నౌకాదళ దిగ్బంధాన్ని (Naval Blockade) 30 రోజుల్లోగా పూర్తిగా ఎత్తివేయాలి.

దళాల ఉపసంహరణ: ఇరాన్ చుట్టుపక్కల సరిహద్దుల ప్రాంతాల నుంచి తన సైనిక దళాలను పూర్తిగా వెనక్కి రప్పిస్తామని అమెరికా హామీ ఇవ్వాలి.

హార్ముజ్ జలసంధి పునఃప్రారంభం: ఇరాన్ పర్యవేక్షణ మరియు ఏర్పాట్ల ప్రకారం 'స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్' జలసంధిని 30 రోజుల్లోగా అంతర్జాతీయ రవాణా కోసం తిరిగి తెరవాలి.

ఆంక్షల ఎత్తివేత: ఇరాన్ చమురు, పెట్రోకెమికల్ విక్రయాలపై ఉన్న ఆంక్షలను సస్పెండ్ చేయాలి. వీటి ద్వారా వచ్చే ఆర్థిక లబ్ధి పూర్తిగా ఇరాన్‌కు అందేలా మార్గం సుగమం చేయాలి.

రూ. 25 లక్షల కోట్ల పునర్నిర్మాణ ప్యాకేజీ: యుద్ధం వల్ల దెబ్బతిన్న ప్రాంతాల పునర్నిర్మాణం కోసం అమెరికా, దాని మిత్రదేశాలు కనీసం 300 బిలియన్ డాలర్ల (సుమారు ₹25 లక్షల కోట్లు) ప్రణాళికను సమర్పించాలి.

60 రోజుల చర్చల గడువు: అణు సమస్యపై తుది ఒప్పందానికి రావడానికి, అమెరికా విధించిన ప్రాథమిక, ద్వితీయశ్రేణి ఆంక్షలతో పాటు ఐరాస, ఐఏఈఏ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ గవర్నర్స్‌ తీర్మానాలను శాశ్వతంగా తొలగించడానికి 60 రోజుల పాటు ప్రత్యేక చర్చలు జరపాలి.

అణ్వాయుధాల తయారీ నిలిపివేత: తాము అణ్వాయుధాలను తయారు చేయడం లేదంటూ అణు వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం (NPT) పరిధిలోని తన నిబద్ధతను ఇరాన్ పునరుద్ఘాటించాలి.

అదనపు దళాలపై నిషేధం: 60 రోజుల చర్చల వ్యవధిలో పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతానికి అదనపు దళాలను పంపబోమని, ఇరాన్‌పై ఎలాంటి కొత్త ఆంక్షలు విధించబోమని అమెరికా హామీ ఇవ్వాలి.

$24 బిలియన్ల నిధుల విడుదల: అమెరికా స్తంభింపజేసిన ఇరాన్‌కు చెందిన 24 బిలియన్ డాలర్ల నిధులను ఈ 60 రోజుల్లో విడుదల చేయాలి. అందులో సగం నిధులను ($12 బిలియన్లు) చర్చలు ప్రారంభం కావడానికి ముందే ఇవ్వాలి.

పర్యవేక్షణ యంత్రాంగం: ఈ శాంతి ఒప్పంద నిబంధనల అమలును నిశితంగా పర్యవేక్షించడానికి ఒక ప్రత్యేక అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.

ఐరాస ఆమోదం: తుది శాంతి ఒప్పందాన్ని ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) తీర్మానం ద్వారా అధికారికంగా ఆమోదించాలి.

తుది చర్చల ఎజెండా పరిమితి: ఇరాన్ నిధుల విడుదల, చమురు ఆంక్షల సస్పెన్షన్, నౌకాదళ ముట్టడి తొలగింపు పూర్తయిన తర్వాతే తుది చర్చలు ప్రారంభం కావాలి. ఈ చర్చలు కేవలం యురేనియం సుసంపన్నత (Enrichment), ఆర్థిక పునర్నిర్మాణంపైనే జరగాలి. ఇరాన్ క్షిపణి కార్యక్రమం (Missile Programme), ప్రాంతీయ నిరోధక గ్రూపులకు ఇరాన్ ఇచ్చే మద్దతును ఈ చర్చల ఎజెండా నుండి పూర్తిగా మినహాయించాలి.

ముందున్న సవాళ్లు

ఈ ముసాయిదా ఒప్పందాన్ని తమ దేశంలోని ఉన్నత స్థాయి సంస్థలు పూర్తిగా సమీక్షించి, ఆమోదించాల్సి ఉందని ఇరాన్ అధికారులు స్పష్టం చేశారు. ఆర్థిక ఉపశమనమే ఈ ఒప్పందంలో కీలకమని 'మెహర్' సంస్థ పేర్కొంది. విస్తృత ఒప్పందానికి ఇవే పునాదులని విశ్లేషిస్తున్నారు. అయితే, ఈ మొత్తం వ్యవహారంపై ఇటు అమెరికా మిత్రదేశమైన ఇజ్రాయెల్ ప్రస్తుతం మౌనంగా ఉండటం గమనార్హం.